Eğitim teknolojileri sözlüğü

QTI (Soru ve Test Birlikte Çalışabilirliği)

Soruların ve sınavların bir uygulamadan diğerine taşınabilmesi için 1EdTech'in tanımladığı XML tabanlı paketleme standardı.

Eş anlamlı: QTI İngilizce: Question & Test Interoperability (QTI)

WCAG (Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri)

Web içeriğinin engelli bireyler için nasıl daha erişilebilir hâle getirileceğini tanımlayan W3C uluslararası standardı.

Eş anlamlı: WCAG 2.1, WCAG 2.2, web içeriği erişilebilirlik yönergeleri İngilizce: Web Content Accessibility Guidelines (WCAG)

xAPI (Experience API)

Öğrenme deneyimlerini 'kim, ne yaptı, neyle' biçimindeki ifadelerle kaydedip bir öğrenme kayıt deposuna gönderen teknik belirtim.

Eş anlamlı: Tin Can, Tin Can API, Experience API, IEEE 9274.1.1 İngilizce: Experience API (xAPI)

Açık eğitim kaynakları (AEK)

Kamu malı olan ya da açık lisansla yayımlanmış, başkalarınca ücretsiz erişilip yeniden kullanılabilen, uyarlanabilen ve dağıtılabilen her biçimdeki öğrenme, öğretme ve araştırma malzemesi.

Eş anlamlı: AEK, OER, açık ders malzemesi İngilizce: Open educational resources (OER)

Açık rozet (Open Badges)

Bir kazanımı; kimin kazandığı, kimin verdiği ve hangi ölçütle verildiği bilgisini taşıyan, doğrulanabilir dijital bir belge olarak paylaşmayı sağlayan 1EdTech standardı.

Eş anlamlı: Open Badges, dijital rozet, açık dijital rozet İngilizce: Open Badges

Açıköğretim

Türk yükseköğretim mevzuatında örgün ve yaygın öğretimin yanında sayılan, belirli üniversitelerin geniş öğrenci kitlelerine uzaktan sunduğu öğretim yöntemi.

Eş anlamlı: açık öğretim, açık öğretim sistemi İngilizce: Open education (open teaching, Turkish higher education)

Akıllı öğretim sistemi

Bir öğretmenin bire bir rehberliğini taklit etmeye çalışarak öğrenciye adım adım ipucu ve geri bildirim veren yapay zekâ destekli öğretim yazılımı.

Eş anlamlı: akıllı öğretici sistem, ITS, zeki öğretim sistemi İngilizce: Intelligent tutoring system (ITS)

AKTS (Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi)

Bir dersin ya da programın öğrenme çıktılarına ulaşmak için öğrenciden beklenen toplam iş yüküne dayanan kredi sistemi.

Eş anlamlı: ECTS, AKTS kredisi İngilizce: European Credit Transfer and Accumulation System (ECTS)

Asenkron (eşzamansız) öğrenme

Öğretmen ile öğrencilerin aynı anda bir arada bulunmasını gerektirmeyen, içeriğe öğrencinin kendi zamanında eriştiği öğrenme biçimi.

Eş anlamlı: eşzamansız öğrenme, asenkron eğitim İngilizce: Asynchronous learning

Biçimlendirici değerlendirme

Öğrenme sürerken, hem öğretmenin öğretimini hem de öğrencinin öğrenmesini iyileştirmek için geri bildirim üretmeye yönelik değerlendirme.

Eş anlamlı: süreç değerlendirme, izleme değerlendirmesi, formatif değerlendirme İngilizce: Formative assessment

Bologna Süreci

Avrupa ülkelerinin yükseköğretim sistemlerini karşılaştırılabilir ve uyumlu hâle getirmek amacıyla 1999'da başlattığı ortak yükseköğretim alanı süreci.

Eş anlamlı: Avrupa Yükseköğretim Alanı, AYA, Bologna İngilizce: Bologna Process

Caliper Analytics

Dijital öğrenme kaynaklarındaki etkinlik verisinin ortak bir sözcük dağarcığıyla toplanmasını sağlayan 1EdTech standardı.

Eş anlamlı: Caliper, IMS Caliper İngilizce: Caliper Analytics

cmi5

Bir LMS'nin öğrenme içeriğini nasıl başlatacağını ve içerikle nasıl veri alışverişi yapacağını xAPI üzerine kurallarla tanımlayan belirtim.

Eş anlamlı: cmi5 profili, xAPI profili İngilizce: cmi5

Dijital öğrenme

Bilgi, beceri ve yetkinliklerin bilgi ve iletişim teknolojilerinden yararlanılarak edinilmesi süreci.

Eş anlamlı: teknoloji destekli öğrenme İngilizce: Digital learning

Dijital yeterlilik belgesi

Yetkili bir kurumun verdiği, bir öğrenme etkinliğini ya da kazanımı tanımlayan, elektronik, güvenli ve doğrulanabilir belge.

Eş anlamlı: dijital belge, dijital kimlik bilgisi, digital credential İngilizce: Digital credential

Dijital yetkinlik

Dijital teknolojileri öğrenme, çalışma ve topluma katılım için güvenle, eleştirel ve sorumlu biçimde kullanabilme yeteneği.

Eş anlamlı: dijital beceriler, dijital okuryazarlık İngilizce: Digital competence

Diploma Eki

Diplomaya ek olarak verilen ve mezunun tamamladığı programın düzeyini, içeriğini ve sonuçlarını uluslararası ölçekte anlaşılır biçimde açıklayan belge.

Eş anlamlı: diploma supplement İngilizce: Diploma Supplement

E-öğrenme

Bilgi, beceri ve yetkinliklerin internet üzerinden, bilgi ve iletişim teknolojileri kullanılarak edinildiği öğretim modeli.

Eş anlamlı: elektronik öğrenme, e-learning İngilizce: E-learning

E-portfolyo

Bir kişinin öğrenme çıktılarını, yeterliliklerini, eğitimlerini ve deneyimlerini dijital ortamda bir araya getiren kayıt.

Eş anlamlı: elektronik portfolyo, dijital portfolyo, e-portfolio İngilizce: ePortfolio / digital portfolio

Erişilebilirlik (dijital erişilebilirlik)

Web sitelerinin, araçların ve teknolojilerin engelli bireylerin de algılayıp kullanabileceği biçimde tasarlanıp geliştirilmesi.

Eş anlamlı: web erişilebilirliği, dijital erişilebilirlik İngilizce: Accessibility (web accessibility)

Harmanlanmış öğrenme

Gözetimli yüz yüze öğretimi çevrim içi ya da uzaktan etkinliklerle birleştiren öğretim modeli.

Eş anlamlı: karma öğrenme, harmanlanmış eğitim, blended learning İngilizce: Blended learning

Hayat boyu öğrenme

Kişisel, toplumsal ya da mesleki nedenlerle bilgi, beceri, yetkinlik ve yeterlilikleri geliştirmek için yaşam boyunca örgün, yaygın veya serbest ortamlarda yapılan her türlü öğrenme etkinliği.

Eş anlamlı: yaşam boyu öğrenme İngilizce: Lifelong learning

Hibrit öğrenme

Aynı eğitime öğrencilerin bir kısmının yüz yüze, bir kısmının çevrim içi olarak eşzamanlı katıldığı öğretim modeli.

Eş anlamlı: hibrit eğitim, hibrit ders İngilizce: Hybrid learning

Kişiselleştirilmiş öğrenme

Öğrenenin gereksinimlerine, ilgilerine, hedeflerine ve kültürel arka planına göre uyarlanmış eğitim önerileri sunan öğretim modeli.

Eş anlamlı: bireyselleştirilmiş öğrenme, kişiye özel öğrenme İngilizce: Personalised learning

Kitlesel açık çevrim içi ders (MOOC)

İnternet üzerinden açık erişimle sunulan ve katılımcı sayısı sınırlanmayan çevrim içi ders.

Eş anlamlı: MOOC, KAÇD İngilizce: Massive open online course (MOOC)

Küçük özel çevrim içi ders (SPOC)

MOOC malzemesinin, belirli bir kurumun kayıtlı öğrencilerinden oluşan sınırlı bir grup için kullanıldığı çevrim içi ders modeli.

Eş anlamlı: SPOC İngilizce: Small private online course (SPOC)

LTI (Öğrenme Araçları Birlikte Çalışabilirliği)

Dış öğrenme araçlarının ve içeriklerin bir LMS'ye ayrı oturum açmaya gerek kalmadan, güvenli ve standart bir yolla bağlanmasını sağlayan 1EdTech standardı.

Eş anlamlı: LTI, LTI 1.3, LTI Advantage İngilizce: Learning Tools Interoperability (LTI)

Mikro öğrenme

İçeriğin tek bir öğrenme hedefine odaklanan, saniyeler ya da birkaç dakika süren küçük birimler hâlinde sunulduğu öğretim yaklaşımı.

Eş anlamlı: mikro-öğrenme, lokma öğrenme, bite-sized learning İngilizce: Microlearning

Mikro yeterlilik

Küçük hacimli bir öğrenme sonunda edinilen ve açık ölçütlere göre değerlendirilmiş öğrenme çıktılarının kaydı.

Eş anlamlı: mikro yeterlilik belgesi, mikro sertifika, microcredential İngilizce: Micro-credential

Mobil öğrenme

Öğrenenlerin kişisel mobil cihazlarıyla, zaman ve mekândan bağımsız olarak öğrenme kaynaklarına eriştiği öğretim modeli.

Eş anlamlı: m-öğrenme, m-learning İngilizce: Mobile learning (m-learning)

OneRoster

Öğrenci bilgi sistemi ile LMS gibi öğrenme uygulamaları arasında sınıf listesi, ders ve not verisinin güvenli aktarımını tanımlayan 1EdTech standardı.

Eş anlamlı: OneRoster 1.2 İngilizce: OneRoster

Oyunlaştırma

Puan, rekabet ve oyun kuralları gibi oyunlara özgü öğelerin, katılımı artırmak ya da davranışı değiştirmek amacıyla öğrenme ortamında kullanılması.

Eş anlamlı: oyun tabanlı öğrenme, gamification İngilizce: Gamification

Rubrik

Bir ödev ya da performans için beklentileri bileşenlere ayıran ve her bileşenin farklı başarı düzeylerinde nasıl görüneceğini açıkça betimleyen puanlama aracı.

Eş anlamlı: dereceli puanlama anahtarı, değerlendirme ölçeği İngilizce: Rubric

Sanal sınıf

Öğretmen ve öğrencilerin aynı anda çalışıp etkileştiği, paylaşılan, eşzamanlı çevrim içi öğrenme ortamı.

Eş anlamlı: çevrim içi sınıf, canlı ders ortamı, virtual classroom İngilizce: Virtual classroom

SCORM

Web tabanlı e-öğrenme içeriğinin nasıl paketleneceğini, LMS ile nasıl haberleşeceğini ve hangi sırayla sunulacağını tanımlayan teknik belirtimler bütünü.

Eş anlamlı: SCORM 1.2, SCORM 2004, paylaşılabilir içerik nesnesi başvuru modeli İngilizce: Sharable Content Object Reference Model (SCORM)

Senkron (eşzamanlı) öğrenme

Öğretmen ile öğrencilerin aynı anda, çoğu zaman belirli bir ders saatinde etkileşimde bulunduğu öğrenme biçimi.

Eş anlamlı: eşzamanlı öğrenme, senkron eğitim, canlı ders İngilizce: Synchronous learning

Ters yüz öğrenme (ters yüz sınıf)

Öğrencilerin konuyu önce sınıf dışında çalıştığı, sınıf zamanının ise öğretmen rehberliğinde derinleştirme ve uygulamaya ayrıldığı öğretim modeli.

Eş anlamlı: ters yüz sınıf, ters yüz edilmiş sınıf, flipped classroom İngilizce: Flipped learning / flipped classroom

Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi (TYYÇ)

Türkiye'deki yükseköğretim düzeylerinde mezunların kazanması beklenen bilgi, beceri ve yetkinlikleri tanımlayan ve tüm yükseköğretim kurumlarını bağlayan üst çerçeve.

Eş anlamlı: TYYÇ, ulusal yeterlilikler çerçevesi İngilizce: Turkish Qualifications Framework for Higher Education (TQF-HE)

Uyarlanabilir öğretim sistemi (uyarlanabilir öğrenme)

Öğrencinin performansına ve durumuna göre içeriği, sırayı ya da geri bildirimi kendiliğinden değiştiren bilgisayar tabanlı öğretim sistemi.

Eş anlamlı: uyarlanabilir öğrenme, uyarlamalı öğrenme, adaptive learning, AIS İngilizce: Adaptive instructional system (AIS) / adaptive learning

Uzaktan öğrenme

Öğretmen ile öğrencinin fiziksel olarak ayrı yerlerde bulunduğu ve eşzamanlı ya da eşzamansız etkileşim için çeşitli kaynak ve teknolojilerin kullanıldığı öğretim modeli.

Eş anlamlı: uzaktan eğitim İngilizce: Distance learning

YÖK mevzuatına göre öğretim faaliyetlerinin bilgi ve iletişim teknolojileriyle planlanıp yürütüldüğü, derslerin aynı mekânda bulunma zorunluluğu olmadan eşzamanlı ve/veya eşzamansız verildiği öğretim.

Eş anlamlı: uzaktan eğitim, UZEM İngilizce: Distance education (Turkish higher education regulation)

Yapay zekâ

Bir makinenin algoritmalar aracılığıyla çevresini çözümleyip veriden öğrenerek belirli hedeflere ulaşmak için bir ölçüde özerk karar ve eylem üretebilmesi.

Eş anlamlı: YZ, AI İngilizce: Artificial intelligence (AI)

Yapay zekâ destekli öğrenme

Öğrenme ve öğretim süreçlerinde kişiselleştirme, geri bildirim, içerik hazırlama veya ders planlama gibi işler için yapay zekâ araçlarından yararlanılması.

Eş anlamlı: eğitimde yapay zekâ, YZ destekli eğitim, AIED İngilizce: AI in education / AI-supported learning

Yapay zekâ yetkinliği (yapay zekâ okuryazarlığı)

Yapay zekânın olanaklarını ve risklerini anlayarak onu güvenli, etik ve sorumlu biçimde kullanabilmek için gereken bilgi, beceri ve tutumlar.

Eş anlamlı: yapay zekâ okuryazarlığı, YZ okuryazarlığı, AI literacy İngilizce: AI competency / AI literacy

Çevrim içi gözetim (uzaktan gözetimli sınav)

Öğrencinin sınava bilgisayar başında girdiği ve kamera, mikrofon gibi teknolojilerle uzaktan izlendiği değerlendirme uygulaması.

Eş anlamlı: proctoring, e-gözetim, uzaktan sınav gözetimi, çevrim içi gözetmenlik İngilizce: Remote proctoring / online invigilation

Çevrim içi öğrenme

Eğitimin internet üzerinden gerçekleştiği öğretim modeli.

Eş anlamlı: online öğrenme, web tabanlı öğrenme, çevrimiçi öğrenme İngilizce: Online learning / web-based learning

Öğrenme analitiği

Öğrenenler ve öğrenme süreçleri hakkındaki verilerin, öğrenme ve öğretimi iyileştirecek eyleme dönük içgörüler üretmek amacıyla toplanması, çözümlenmesi ve yorumlanması.

Eş anlamlı: eğitsel veri analitiği İngilizce: Learning analytics

Öğrenme çıktıları

Bir öğrenme sürecinin sonunda kişinin edindiği ve/veya gösterebildiği bilgi, beceri, değer ve yetkinlikler.

Eş anlamlı: öğrenme kazanımları, öğrenme çıktısı, kazanım İngilizce: Learning outcomes

Öğrenme için evrensel tasarım (ÖET)

Öğrenme ortamlarını, öğrenenler arasındaki farklılıkları baştan hesaba katarak engelleri azaltacak ve seçenek sunacak biçimde tasarlamayı öneren çerçeve.

Eş anlamlı: UDL, evrensel tasarım İngilizce: Universal Design for Learning (UDL)

Öğrenme kayıt deposu (LRS)

xAPI ifadelerini alan, saklayan ve yetkili sistemlere sunan sunucu.

Eş anlamlı: LRS İngilizce: Learning Record Store (LRS)

Öğrenme nesnesi

Öğrenme, eğitim ya da öğretim amacıyla kullanılan dijital veya dijital olmayan her türlü varlık.

Eş anlamlı: öğrenme nesnesi üst verisi, LOM, IEEE 1484.12.1 İngilizce: Learning object

Öğrenme yönetim sistemi (LMS)

Ders içeriğini öğrencilere sunan, öğrenme etkinliklerini düzenleyen ve öğrencinin ilerlemesini kaydeden yazılım platformu.

Eş anlamlı: LMS, öğrenme yönetim sistemi, ÖYS İngilizce: Learning management system (LMS)

Ölçme ve değerlendirme

Kişinin edindiği bilgi, beceri ve yetkinliklerin belirlenmiş ölçütlere ya da öğrenme çıktılarına göre yoklanıp yargıya bağlanması süreci.

Eş anlamlı: ölçme-değerlendirme, değerlendirme, assessment İngilizce: Assessment (of learning outcomes)

Özetleyici değerlendirme

Bir öğretim biriminin sonunda öğrencinin öğrenmesini bir standarda ya da ölçüte göre değerlendirmeye yönelik değerlendirme.

Eş anlamlı: sonuç değerlendirme, düzey belirleme, summatif değerlendirme İngilizce: Summative assessment

Üretken yapay zekâ

Kendisine verilen istemlere karşılık metin, görüntü, ses ya da kod gibi yeni içerik üreten yapay zekâ türü.

Eş anlamlı: üretici yapay zekâ, GenAI, generative AI İngilizce: Generative artificial intelligence (GenAI)